Arheologija malog čoveka
Kada se pomene ime Bore Stjepanovića, filmski gledalac instinktivno priziva likove koji su na ivici egzistencijalnog sloma, ljude čija se tragedija često maskira u grotesknu komiku. Njegova pojava na ekranu nije napadna; ona je poput finog tkanja koje se postepeno otkriva. U filmu „Sjećaš li se Doli Bel“ Emira Kusturice, Stjepanovićev lik nije samo epizoda, već katalizator atmosfere jednog vremena koje polako kopni. Njegova sposobnost da u nekoliko sekundi, bez preterane gestikulacije, uspostavi čitav unutrašnji svet lika, svedoči o glumcu koji razume da je gluma umetnost redukcije, a ne ekspanzije.
Obrazovanje kao temelj zanata
Rođen u Srednjoj Vardi, Stjepanović je svoj put ka glumačkim visinama trasirao kroz beogradsku Akademiju za pozorište, film, radio i televiziju. Njegovo školovanje nije bilo samo usvajanje tehnike, već duboko poniranje u teoriju drame. Za razliku od mnogih kolega koji su se oslanjali na intuiciju, Stjepanović je glumu uvek tretirao kao intelektualni proces. Njegove kasnije knjige o glumačkoj tehnici nisu slučajne – one su rezultat decenijskog promišljanja o tome šta zapravo znači biti 'prisutan' pred kamerom, kako kontrolisati energiju i kako od teksta stvoriti živu, pulsirajuću misao.
Estetika zlosrećnika i teorija komike
Stjepanovićeva poetika počiva na razumevanju 'malog čoveka'. Njegovi likovi su često zlosrećni, ne zato što su nužno loši, već zato što su nesposobni da se prilagode surovom ritmu sveta. On koristi specifičan glumački registar – blago povijena ramena, pogled koji često traži utočište u daljini i govor koji je lišen patetike, čak i u trenucima najvećeg bola. Njegov odnos prema komici je gotovo naučan; on zna da je smeh najefikasniji kada dolazi iz prepoznavanja sopstvene nemoći. U njegovom radu nema 'lakih' rešenja, svaki osmeh koji izmami gledaocu ima gorku notu spoznaje.
Katalog uloga: Od autsajdera do cinika
Analizirajući njegov opus, nezaobilazne su uloge u filmovima poput „Ko to tamo peva“, gde njegov lik u autobusu koji srlja u propast predstavlja glas razuma utopljen u opštu konfuziju. Zatim, uloga u „Mirisu dunja“ Mirze Idrizovića, gde pokazuje suptilnost u prikazivanju unutrašnjih previranja. U „Ocu na službenom putu“ on gradi lik koji je istovremeno tragičan i apsurdan. Tu je i njegova upečatljiva rola u „Lepoti poroka“ Živka Nikolića, gde Stjepanović briljantno portretiše provincijski mentalitet. Svaka od ovih uloga je studija karaktera: on ne igra tipove, on igra ljude sa svim njihovim manama i snovima.
Pedagoški krug i trajno prisustvo
Danas, kada govorimo o Bori Stjepanoviću, govorimo o čoveku koji je premostio generacije. Kao profesor na akademijama u Sarajevu i na Cetinju, on je svoje znanje preneo na stotine mladih glumaca, usadivši im poštovanje prema zanatu. Njegov uticaj nije vidljiv samo u njegovim ulogama, već u načinu na koji danas razmišljamo o glumi kao o disciplini koja zahteva čitanje, razmišljanje i beskompromisnu iskrenost. Stjepanović ostaje tihi div naše kinematografije, glumac čije su uloge poput starih fotografija – što duže gledate, sve više detalja otkrivate.